Taal en Maatschappelijke ontwikkeling
Workshops en andere activiteiten
Wat schrijvers zouden moeten zeggen: de tekst als dialoog
Het gezegde dat 'brutalen en leugenaars de halve wereld bezitten', klopt niet meer. Het is een understatement is geworden. Zo langzamerhand begint het erop te lijken dat zij niet de halve wereld, maar de hele wereld bezitten. Als schrijvers iets wezenlijks zouden willen zeggen, moeten ze het daarover hebben. Is schrijven niet een manier om dingen 'recht te zetten', om de verbale rommel op te ruimen en om achter al het lawaaierige impression management een menselijke realiteit te ontdekken, in de veronderstelling dat die er, ondanks alle schreeuwende signalen van het tegendeel, nog altijd is...? Verleden jaar is mijn moeder overleden. Zij groeide als half Joodse op in Duitsland, waar ze nog net voor haar vertrek naar Nederland de opkomst van de nazi-gekte van Hitler moest meemaken. Hoe vaak had zij het later niet over het gebral van deze figuur die zichzelf als de 'grote leider' bestempelde en die door miljoenen als in een collectieve hypnose werd bejubeld en nageaapt. Ik kan mij herinneren hoezeer mijn moeder bij het verwerken van die herinnering walgde. De laatste jaren van haar leven begon deze herinnering zowaar te vervagen, om plaats te maken voor aandacht voor de nieuwe vormen van monologisch gebral, van politieke en religieuze leiders, van televisie presentatoren en de zogenaamde gewiekste zakenlieden, die met alle moderne technische middelen hun verhaaltjes zodanig weten te versterken dat we niets anders meer horen en zozeer eraan gewend raken dat bij velen de laatste restjes kritische zin weggeduwd worden. Ze doorzag het zo scherp. Niemand hoefde haar iets wijs te maken. Omdat het lawaai de betekenis van woorden uitholt, belemmert het de dialoog. Omdat de woordenvloed van de monoloog geen reflectie toestaat, loochent het de mogelijkheid tot bewustwording. Het lawaai van de woordenvloed die van 's morgens vroeg tot ' s avonds laat over mij heen komt, waar ik mij ook bevind, ervaar ik als een verschrikkelijke vorm van terreur. Van terrorisme, om het nog duidelijker te zeggen. Kunnen we daaraan een einde maken? Juist schrijvers, die gewend zijn met woorden te werken, zouden het verbale geweld moeten doorzien en aan de kaak moeten stellen en tijd moeten vinden om weer te luisteren. Dat laatste is niet eenvoudig voor wie zich tot kunstenaar van het woord heeft ontwikkeld. Daar schuilt de grote verleiding. Wie veel praat, zegt meestal niets en omgekeerd. Als we schrijven zien als een poging tot dialoog met de mensen en met het universum om ons heen, zal het resultaat een tekst zijn die noch verleidt noch iets oplegt, een tekst die inspireert en uitnodigt tot nadenken over wat wezenlijk is in ons bestaan. Tegenover de gesloten tekst die zijn eigen interpretatie bevat, alsook een bevel tot specifieke actie, staat de open tekst, die ruimte schept voor woorden en antwoorden van betekenis. We kunnen een stap verder gaan en zeggen dat zulke teksten niet alleen de menselijke realiteit ontdekken, maar ook helpen oproepen.
Brede Kristensen
Brede is socioloog en politicoloog (beleidskundige) en zowel in het Caribisch gebied als in Oost Europa werkzaam op het gebied van verbetering van bestuur. Brede reageerde spontaan vanuit Boekarest op de lancering van de website. Brede is een Bukutori-vriend.
