Taal en Maatschappelijke ontwikkeling

Workshops en andere activiteiten

De kunst van Proza

De kunst van Poëzie

De kunst van Vertellen

Onder de Amandelboom

 

Het werk van literair criticus

Op vrijdag 13 oktober werd als onderdeel van de algemene ledenvergadering van de Vereniging van Neerlandici, de lezing over literaire kritiek gehouden. Dit was de eerste ledenvergadering van het nieuwe bestuur, onder voorzitterschap van Shirley Sitaldin. Els Moor, al jaren literair criticus, gepensioneerd neerlandicus en redactielid van 'dWTL', was de inleider. Critici zijn niet geliefd en zeker niet in een land waar men slecht tegen kritiek kan. De kunst van het recenseren is dus het publiek inlichten omtrent de kwaliteit van een kunstproductie.Want daar gaat het allemaal om. Kunst kan muziek zijn, toneel, beeldende kunst , film en literatuur. Els Moor liet middels power point een kunstwerk zien van de bekende schilderes Frida Kahlo (1907-1954), uit Mexico. Het schilderij heet 'Masker'. Een masker is uitdrukkingloos, maar het schilderij van Kahlo straalt emotie uit. De omgekeerde wereld. De grote boodschap die Kahlo wil geven met haar kunststuk, is kijken naar de inhoud, het masker drukt het gevoel uit.
Aan de hand van nog meer beelden uit de kunstwereld liet Els Moor het publiek eerst zelf indrukken opdoen, waarna zij vroeg wat bij hen opkwam. Het werk van Marcel Pinas, 'Mi de ete', de bekende symboliek uit de Aucaanse cultuur inclusief het Afakaschrift, geeft een mooi beeld van de speelse manier waarmee de kunstenaar de cultuur abstraheert.
Kunst is dus een spel met de werkelijkheid, het doorbreken van clichés en fatsoensnormen, een spel met traditie. Ook kleuren die de kunstenaar gebruikt, spelen daarbij een belangrijke rol.
Met taal, woorden dus, kun je ook beeldend vormgeven, 'kleur' geven. De lezer wordt verrast. Door clichés wordt ie nooit verrast. 'Switi Sranan' bijvoorbeeld maakt geen emotie meer los. Clichés bevestigen alleen vastgeroeste beelden. Bij echte kunst gebeurt er vanuit de werkelijkheid iets nieuws. Het onderstaand gedicht van Trudi Guda behoeft geen uitleg:

STRAND BIJ CORONIE

Dragen vogels de wind
koelt de zee het strand
Vrijen vogels de wind
zoent de zee het zand, het zand, het zand

Niemand houdt van critici, in Suriname niet en nergens ter wereld. Maar: iedere recensie van een kunstwerk is slechts één van de vele meningen die over het werk bestaan. De recensent moet echter wel deskundig zijn. Deskundigheid verkrijg je door grote belezenheid, gevoel hebben voor kunst, literairwetenschappelijke kennis over structuur en stijl, een perfecte taalbeheersing en creativiteit. De mooiste eigenschap die een recensent zou moeten hebben is kritiek kunnen verdragen.
Argumentatie is naast deskundigheid van essentieel belang. Ook in de argumenten wordt er onderscheid gemaakt, te weten: verband leggen tussen het kunstproduct en de werkelijkheid (mimetische argumenten), oordelen op grond van persoonlijke emoties (emotionele argumenten), oordelen vanuit normen en waarden (morele argumenten) en vooral argumenten op grond van deskundigheid (structuur, stijl, taal, enzovoort).
Er is veel te zeggen over kritiek en recensenten. Maar nog beter is het dat ook de kritiek besproken wordt, wil je als kunstenaar begrijpen waarom die kritiek gegeven wordt. Renata de Bies stelde de vraag wie bepaalt wat de criteria zijn voor goede literatuur? Wat betreft die discussie zijn we er (nog) niet uit. Surinamers hebben toch lange tenen, moeten we daarmee geen rekening houden en waarom zijn het steeds de bakra's weer die de dienst uitmaken? Schrijvers raken ontmoedigd om door te gaan als de kritiek niet constructief is. Moeten we dan alles wat geschreven wordt accepteren? Mensen in de illusie laten dat hun werk kwaliteit heeft? In welke mate zijn Surinaamse kunstenaars kritisch ten opzichte van hun eigen werk? Welke factoren maken dat de kwaliteit van hun werk vaak niet goed is? Dat er dikwijls in eigen beheer wordt uitgegeven, speelt een grote rol.
Suriname kent geen professionele uitgeverijen, geen manuscriptbeoordelaars, geen structuren. Laten wij in elk geval leren objectief en vooral vakkundige recensenten te zijn. Buitenlanders kunnen de zaak objectiever bekijken dan degenen die midden in de actie zitten, nochtans, waar plaats je een recensent die al langer dan 30 jaar in Suriname woont. Ik ben het eens met de voorzitter van de Vereniging van Neerlandici die de aanwezigen opriep tijdens te vergadering, om meer zelf te doen, te participeren.

Ruth San A Jong

Terug naar De kunst van proza