Taal en Maatschappelijke ontwikkeling
Workshops en andere activiteiten
De kunst van Vertellen
Onder de Amandelboom
Bertold Brecht na vijftig jaar nog actueel?
Op 14 augustus was het vijftig jaar geleden dat de Duitstalige toneelschrijver Bertold Brecht (1898-1956) overleed. Dat hij een grote bijdrage heeft geleverd aan de vernieuwing van het toneel, staat buiten kijf. Hij lanceerde het 'epische theater' In het kort komt het hierop neer: een reeks aaneengeregen scènes die op zichzelf staan, doorspekt met liedjes en commentaren. Het resultaat is dat de toeschouwer zich niet laat meeslepen door het verhaal, maar zelf nadenkt en analyseert. Dat moet ook, want zijn stukken raken altijd een brandende maatschappelijke vraag.
In 1924 ging Brecht, die toen al dramaturg en regisseur was, naar Berlijn, waar hij zich engageerde met het marxisme. Die invloed is duidelijk in de Driestuiversopera, 'Dreigroschenoper' (1928) waarin hij de kapitalistische maatschappij vergelijkt met een bende gangsters. Kurt Weil schreef de muziek bij de liedjes die stuk voor stuk commentaar op de handelingen inhouden.
In 1933 ontvluchtte Brecht het toen al fascistische Duitsland onder leiding van Hitler. Toen begon zijn 14-jarige ballingschap in verschillende landen, onder andere de Verenigde Staten, waar hij in 1947 uitgezet werd in verband met zijn communistische sympathieën. In 1949 vestigde hij zich wederom in Berlijn, nu het communistische Oost-Berlijn. Hij leidde er een eigen theatergezelschap, het Berliner Ensemble, waar hij zijn stukken in modeluitvoeringen uitbracht. De bekendste, die nog steeds gespeeld worden zijn: 'Het leven van Galilei', 'Moeder Courage', 'De goede mens van Sezuan' en 'De Kaukasische krijtkring'. In Berlijn wordt momenteel 'Dreigroschenoper' gespeeld en in Amsterdam binnenkort 'De goede mens van Sezuan'.In februari 1997 bracht het Theater Collectief onder leiding van Sharda Ganga, met assistentie van Felix Burleson en John Serkei 'De goede mens van Sezuan' in Paramaribo. Het verhaal naar een Chinese legende gaat over drie goden die naar de aarde komen om een echt goed mens te zoeken, die hen wil herbergen. Dat is het arme hoertje Shen Te. Ze krijgt een beloning, veel geld, en moet beloven goed voor anderen te zijn. Daar zit de angel. Ze koopt een kleine tabakswinkel en tracht haar belofte na te komen, maar haar familie en bekenden vreten haar uit, maken misbruik van haar goedheid en haar winkeltje dreigt kapot te gaan. De goot lokt weer. Dan verschijnt ze regelmatig in de gedaante van een keiharde neef, die bij ieder optreden orde op zaken stelt. Een stuk dat zowel menselijk als politiek nog altijd veel herkenbaars biedt. Kan degene die moet hosselen om te overleven voor 100% goed zijn en blijven? Ellen Abendanon speelde de dubbelrol van Shen Te/Shui Ta.
Ook 'De Kaukasische krijtkring', om een voorbeeld te noemen, biedt nog steeds stof tot actuele discussie. 'De Kaukasische krijtkring' is zowel gebaseerd op een Chinese legende als op het bijbelse oordeel van Salomo. Het slot toont ons een in krijt getrokken cirkel waar in opdracht van rechter Azdak twee vrouwen trekken aan een kind om het uit de cirkel te krijgen. Wie dat lukt, is de moeder. De echte moeder, een gouverneursvrouw, trekt als een gek, haar dienstvrouw Grusche die het kind liefdevol verzorgde toen de moeder het achtergerlaten had tijdens een snelle vlucht, laat los om het kind niet 'te verscheuren'. Dan wijst rechter Azdak (een der mooiste rollen uit de stukken van Brecht) haar aan als de ware moeder. En tot slot zingt 'de zanger':Prent in uw geheugen deze wijsheid der Ouden:
Dat alles is van hen die het hun hart schenken,
Dat dus de kinderen zijn van de moederlijken, opdat zij gedijen
Dat de wagen zij van de goede menner, opdat goed gemend wordt.
En het dal van de bevloeiers, opdat het vrucht draagt.Laat de zanger zijn tekst luid, luid zingen, met tromgeroffel, op vele plaatsen in ons land, in de districten, bij de inheemsen en in de vergaderzalen.
Els Moor - Bron DWT Literair
