Taal en Maatschappelijke ontwikkeling
Workshops en andere activiteiten
De kunst van Vertellen
Onder de Amandelboom
Waarom het werk van Orhan Pamuk grote literaire kwaliteit heeft
Het werk van de Turkse Nobelprijswinnaar 2006 heeft de botsing der culturen in Turkije en hoe die in het dagelijks leven van individuen zichtbaar wordt, als belangrijk onderwerp. Deze thematiek is universeel, want het is de problematiek van onze huidige wereld. De grote kracht van Pamuk is dat hij de conflicten in de maatschappij laat zien, maar geen partij kiest. Zijn werk is nooit in de eerste plaats politiek; de mens staat centraal. Zijn roman 'Sneeuw' uit 2002 is een karakteristiek voorbeeld in dezen.
Kerim Alakusoglu, bijgenaamd Ka, is de hoofdfiguur. 'Ka', denkt de literatuurkenner dan meteen, heeft dat iets met Kafka te maken? Ja, hij is, zoals men dat noemt, een kafkaësk personage. Vervreemd van zichzelf.Ka, een dichter, keert vanuit zijn woonplaats Frankfurt in Duitsland tijdelijk terug naar zijn geboorteland Turkije vanwege het overlijden van zijn moeder. Door heftige sneeuwval strandt hij in het Anatolische grensstadje Kars en raakt er betrokken bij een situatie van islamitische terreur contra staatsterreur. Deze situatie manifesteert zich duidelijk op een instituut voor de opleiding van leraren, waar de studenten van staatswege gedwongen worden hun hoofddoeken af te doen tijdens de lessen, terwijl kordate koranmeiden het doekje als een banier zien van hun verbondenheid met de islam en hun protest tegen de mannelijke politiek. Heel wat meisjes hebben uit protest zelfmoord gepleegd.
Ka wordt hopeloos verliefd op een van de dames, Ipek, maar hij bereikt zijn doel nooit. De verteller van het verhaal zegt: 'Ka was van het moralistisch ingestelde slag dat zichzelf wijsmaakt dat er geen groter geluk is dan in het geheel niets ondernemen om het persoonlijk geluk te bewerkstelligen.'
'Sneeuw' is geen politieke roman, maar een psychologische thriller over de onkenbaarheid van de ander én een liefdesverhaal met een verraderlijke afloop.De vertelsituatie is het middel van Pamuk om de kern van zijn roman over te laten komen. Een verteller, Orhan, schrijver en jeugdvriend van de hoofdpersoon en de buikspreker van Pamuk zelf, vertelt en voorziet het verhaal van zijn eigen commentaar. Hij zegt over de scholieren, wanneer ze overvallen zijn: 'Misschien zijn we nu aanbeland bij de kern van ons verhaal. In hoeverre is het mogelijk de pijn en de liefde van een ander te begrijpen [...] Als begrip betekent dat men in staat is zich in een ander, die van ons verschilt, in te leven, hebben dan alle rijkaards en rechters van deze wereld, ooit de miljarden sloebers in de marge kunnen begrijpen? In hoeverre is Orhan, de romanschrijver, in staat de duisternis in het moeilijke en verdrietige leven van zijn vriend, de dichter, te zien.' Met deze uitspraak van zijn verteller zet Pamuk iedere zekerheid in de waagschaal en dat is nou een belangrijk kenmerk van 'echte' literatuur.
De echte, doodstille, hoofdpersoon van deze roman is de sneeuw. Die wist sporen en weerspiegelt 'de verborgen symmetrie van de wereld', waarin verbeelding, rede en geheugen één worden.
Boze stemmen in Turkije beweren dat Pamuks uitverkiezing voor de grootste literaire prijs in de wereld een politieke keuze zou zijn, omdat hij de genocide uit 1915 waarbij 800.000 Armeniërs door de Turken werden vermoord, bevestigt als historisch feit.Aan zijn lezers het oordeel: was Pamuks uitverkiezing tot Nobelprijswinnaar een politieke of een literaire keuze?
Els Moor
