Taal en Maatschappelijke ontwikkeling
Workshops en andere activiteiten
De kunst van Vertellen
Onder de Amandelboom
Taalvorming als module voor kindvriendelijk onderwijs
Op een kindvriendelijke school voel je je als kind thuis. In een prettige en vriendelijke omgeving kun je jezelf zijn, wat bevorderlijk is voor je ontwikkeling. Faalangst hoef je niet te hebben, want je kunt samen met en van anderen leren. Je kunt elkaar helpen en de juf of meester steunt je en praat met je als er een probleem is. Bovendien leer je makkelijker door op leuke, creatieve, speelse manieren bezig te zijn met de leerstof. Je zit niet in saaie rijtjes in de klas, maar in een kring, je bent bezig in leerhoeken met aanschouwelijk materiaal, buiten in de natuur of in het dorp. Overal kun je immers leren! En als iets niet zo goed is gegaan, wordt er niet gezegd of zelfs geschreeuwd dat je 'dom' bent, maar gezamenlijk met de leerkracht zoek je naar de oorzaak en hoe je het beter kunt doen.
In opdracht van het MINOV en met steun van UNICEF voert de Stichting Projekten Protestants Christelijk Onderwijs in Suriname ( PCOS) een project uit ter bevordering van kindvriendelijk onderwijs in het binnenland. Er zijn al twee trainingsweekenden geweest: in Brokopondo voor de leerkrachten uit die omgeving en in Lelydorp ( NAKS) voor die uit Sipaliwini, van de scholen uit de dorpen langs de Boven Suriname.
Tijdens de zaterdag en zondag van deze eerste training kwamen er modules aan de orde over praktische facetten van kindvriendelijk onderwijs: rechten van het kind, leerhoeken, belonen en straffen, taalvorming en samenwerkend leren. De trainingen waren nergens theoretisch of abstract. Via creatieve groepsactiviteiten, zoals verhalen, taalspelletjes, een stukje handenarbeid, dramatiseren, enz. kwamen de cursisten tot meer inzicht en het leuke van dit soort werken is dat trainers en getrainden het samen doen en van elkaar leren. Openheid en solidariteit waren vanzelfsprekend aanwezig.
Bij 'taalvorming' stond de vraag centraal wat de rol kan zijn van de moedertaal van de kinderen in de klas. Vooral in het binnenland is dit een brandende kwestie. Behalve een vurige discussie over de plaats van verschillende talen in de lessen kwam er een mooi Saramaccaans verhaal over Jejeta en de verrader Anasi aan de orde. Toen het meisje Jejeta weer in schuim, Sukuma, veranderde, zongen alle Saramaccaanse leerkrachten uit volle borst:
' Mi mama kai mi Jejeta
Mi tata kai mi Jejeta
Anasi kai mi Sukuma eeh...Ook cultureel heeft de eigen taal een belangrijke plaats; dat is duidelijk!
Belangrijk is het gebruik van de eigen taal ook bij het aanleren van de schooltaal, het Nederlands. Veel leerkrachten uit Brokopondo en alle leerkrachten uit Sipaliwini bevestigden dat lesgeven zonder het gebruik van de moedertaal een onmogelijkheid is. Er vindt taalontwikkeling in het Nederlands plaats tijdens de lange weg van kleuter tot bovenbouwleerling. Wel verschilt die ontwikkeling van kind tot kind. Daarmee houdt het onderwijs in Suriname nog veel te weinig rekening.
'Taalvorming' begint vanuit de eigen bekende omgeving. De kinderen brengen iets mee van thuis, waaraan voor hen een verhaaltje vastzit. Je ging je tanden poetsen in de rivier en... daar ging je tandenborstel mee met de stroom. Of: oma heeft thuis een mooi verhaaltje verteld en dat vertel je weer aan de klas, in je eigen taal en misschien een beetje Nederlands en de juf schrijft woorden op het bord en die leert de klas dan en iedereen maakt een tekening over het verhaaltje en daarbij komen woorden en zinnetjes te staan in het Nederlands.
Voor de cursisten van de training was er een mooi gedicht van Dorus Vrede in het Saramaccaans over de blikken trommel, agbagigiwaya , van oma waarin herinneringen aan vroeger bewaard worden, haar eerste liefdesanysa en de pangi van haar hand. Er werd flink gediscussieerd over de waarde van zo'n blikken trommel en vooral ook van mooie gedichten en verhalen in de eigen taal. De leerkrachten toonden zich tijdens de evaluatie van de module enthousiast over de positieve aandacht voor het Saramaccaans, dat nog maar al te vaak op school in een verboden hoekje zit.
Agbagidiwaya
Unse m' nango
Ku di sondi akki
So m'takki
di mi afo bai
en da m'
Unse m' nango
ku agbagidiwaya
dee woto wan u mi
n' a abi en
Ma di agbagidiwaya
a tyubi hia sondi
sondi fu mi hatti-
dindu:
Di fosu wai-anysa
ku dip u-u kosu
dee de eti
a di awoo
toonpu dindu( wat moet ik ermee/ zei ik/ toen mijn oma/ het voor mij kocht/ wat moet ik met/ een agbagidiwaya/ mijn vrienden hebben/ er geen!
Maar de agbagigiwaya/ heeft veel bewaard/ veel dierbaars:/ De eerste liefdeanysa/ en de pangi van haar hand/ zijn nog steeds/ in die oude blikken/ trommel!)
Els Moor
