Verslag: Op bezoek in Literair Nederland en België

Op uitnodiging van het Fonds voor de Letteren bracht stichting Bukutori, vertegenwoordigd door Ruth San A Jong, onlangs een bezoek aan kunstacademies en schrijversvakscholen in Nederland en België. Bukutori had in het voorjaar van 2006 een projectvoorstel ingediend dat aanvankelijk een coachingsvoorstel betrof voor aspirant-schrijfdocenten. De gedachte achter dit voorstel was om potentiële schrijfdocenten in Suriname zelfredzaam te maken. De stichting wil programma's ontwikkelen met een duurzaam karakter. Suriname kent geen schrijfschool en tot nu toe worden op incidentele basis workshops verzorgd. Deze vorm biedt geen basis voor continuïteit, wat maakt dat aspirant-schrijvers te snel werk van matige kwalit eit gaan publiceren. Suriname kent een beperkte literaire infrastructuur, en daarom heeft Bukutori het voortouw genomen om iets te gaan doen. Het Fonds voor de Letteren stelde voor om in eerste instantie de kennis van de aspirantschrijvers naar een hoger niveau te tillen en gaandeweg het proces aspirant-coaches die in Suriname wonen, te vormen.
Om tot een goed overwogen en gedetailleerd plan te komen, werd Ruth San A Jong uitgenodigd om zich van 18 februari - 2 maart 2007 te oriënteren binnen het literaire veld in Nederland en België. Hierbij zijn behalve vertegenwoordigers van kunstacademies en (vak)scholen, Suriname- deskundigen en schrijverscollectieven bezocht om te kijken hoe zij de respectievelijke programma's hebben opgezet en/of ontwikkeld. De situatie in Suriname werd geschetst en mogelijkheden zijn bedacht om te komen tot een model dat past binnen het vermogen van Suriname. Immers, een bestaand model kan niet zomaar worden overgenomen daar structuur, samenstelling, faciliteiten en condities van het literaire leven in Suriname zoveel anders is als in Nederland en België.

Tijd voor een ' familiefoto' na een college bij de Hogeschool voor de Kunsten Utrecht

 

Algemene indruk
De diverse curricula zijn zodanig opgesteld dat het allerbeste uit de getalenteerde studenten kan worden gehaald. Wat schrijfprogramma's betreft is één lijn te trekken bij de verschillende scholen: het zijn allemaal vierjarige schrijfopleidingen. In het eerste jaar wordt in alle genres opgeleid. Schrijftechnieken of methodieken worden meegegeven. Het eerste jaar wordt doorgaans als een propedeuse beschouwd waarin de ontwikkeling van de studenten wordt gevolgd. Het tweede jaar richt zich op literatuurgeschiedenis. Bij sommige (vak)scholen valt het onder de noemer ‘historische tekstanalyse' of ‘verplichte leesblokken'. Intussen gaat het schrijven gewoon door en is de praktijk vrijwel overal toegespitst op een of twee keuzevakken. Het derde en vierde jaar worden als een stage/praktijk beschouwd en daarna studeert de student af met een afstudeerproject (theaterstuk, roman of essay). De schrijfdocenten zijn bij de meeste scholen zelf auteur, wat een belangrijk gegeven is omdat deze docenten het hele schrijfproces hebben doorgemaakt en dus ervaringsdeskundigen zijn. Bij sommige vakscholen worden in de beoordeling van het afstudeerproject redacteurs, literair agenten, uitgeverijen en recensenten betrokken.

Studenten
De studenten leren naast het schrijven om te gaan met kritiek, feedback te geven en te schrappen. Hoewel schrijven een soloactiviteit is, is bewezen dat groepsactiviteiten, in de zin van vergelijken en becommentariëren, het beste uit de student naar voren brengt.

Organisatorische aspecten
De inbreng van de overheid is bij (vak)scholen minimaal. Het zijn allemaal particuliere initiatieven, die zich handhaven met fondsen en gelden ontvangen van de inschrijvingen. Naast de schrijfopleidingen worden korte cursussen verzorgd. De hogescholen vallen onder het ministerie van OCW, worden dus gefinancierd, de studenten ontvangen een studiebeurs.

Follow up
Bukutori zal een inventarisatie maken van de indrukken en kijken hoe samen met de partners een gefundeerd, degelijk programma opgezet kan worden. Intussen zijn toezeggingen voor ondersteuning gedaan. Het is nu werken aan een gedetailleerd plan met de drie partners van Suriname, Nederland en België. In Suriname heeft Bukutori literair competente personen benaderd om te participeren in het programma. Met de nieuwe insteek van de partners overzee zal een meerjarenprogramma ontwikkeld worden, specifiek gericht op Suriname.

Het was een genoegen te kijken in de literaire kweektuin van Nederland en Vlaanderen. Er wordt beleid gemaakt, beleid geëvalueerd, en aangepast. Juist omdat Suriname een sterke orale traditie heeft zouden schrijvers die moeten kunnen omzetten naar geschreven literatuur. Laten wij leren om het zelf te doen. We moeten streven naar beter literair werk met daardoor grotere ontplooiingskansen voor de auteurs en meer boeken op de schappen van Nederlandstalige bibliotheken en boekwinkels.

 

Maart 2007
Ruth San A Jong