LEZEN IS HEILZAAM
Een korte inleiding over HET NUT VAN LEZEN
speciaal voor mulo-leerlingen te Paramaribo (geschreven en) uitgesproken door de auteur Astrid H. Roemer op 29 april 2008 om 08.30 uur in het Lalla Rookh centrum in Paramaribo Zuid.
• Wat is Literatuur?En wat is Surinaamse Literatuur? Literatuur heeft vooral met geschreven teksten te maken. Ik heb het dan over romans, korte verhalen, gedichten. Ook toneelstukken, radiohoorspelen en liederenteksten beschouw ik als Literatuur. Literatuur gaat haast altijd over de ervaringen van personen (soms van 1 persoon en soms van een paar personen). Altijd vertelt Literatuur ons iets over intieme ervaringen, die echt heel persoonlijk zijn. Ervaringen, die worden opgedaan in het echte leven. In het samen-leven . Literatuur gaat over BESTAAN. Over HOE TE BESTAAN. En omdat er geen enkel vak is dat zo openlijk verhaalt over HOE TE BESTAAN, is Literatuur voor mij: De Wetenschap van Het Intieme ! Surinaamse literatuur, gaat dan over, HOE TE BESTAAN IN SURINAME, en dus over intieme dingen, die personen meemaken, die in Suriname hun BESTAAN hebben: - wonen, werken, feesten, rouwen , ruzie-maken , politiek-bedrijven , sporten, liefhebben enzovoort - .
SAMENVATTEND: Literatuur helpt je iets van het BESTAAN te ervaren, wat je misschien in je eigen leven niet hebt ervaren, nog niet hebt ervaren en misschien nooit zelf zal ervaren. En omdat Literatuur meestal over Menselijke Ervaringen gaat, dus ook over dingen van jou en mij, is Literatuur als een spiegel waarin je alle kanten van menselijke eigenschappen, kwaliteiten en tekortkomingen kan zien schitteren. Er is Literatuur die ons op 1001 manieren laat zien (ervaren), hoe een persoon komt tot een moord, tot zelfmoord, tot bankroof, inbraak, tot verkrachting en ander geweld; tot drugsgebruik, alcoholmisbruik en hoererij, enzovoort. Meestal, als het goede boeken zijn, laten die jou en mij ook zien, hoe het afloopt met de persoon: hoe de persoon uit de rotzooi komt of hoe de persoon zich nog dieper in de rotzooi werkt!
Er is ook Literatuur die ons laat ervaren hoe een persoon een Goed, Gezond en Gelukkig persoonlijk leven opbouwt. Hoe een persoon Liefde en Geluk vindt. Hoe een persoon zijn of haar mogelijkheden en talenten ontdekt, en die creatief inzet om het eigen bestaan en het bestaan van anderen, aangenamer te maken.
En in alle genoemde soorten van Literatuur leren jij en ik iets kennen van bestaande waarden en normen: ze zijn over geheel de wereld ongeveer gelijk! Literatuur informeert je voora l over alle mogelijke, menselijke kwaliteiten, en over eigenschappen, die wij misschien niet kunnen veranderen, maar wel moeten leren hanteren! En deze mensenkennis heeft iedere mens nodig, om zich in het samen-leven , op een bevredigend e manier, staande en gaande te kunnen houden.
• Je bent zelf verantwoordelijk voor je leesgedrag: de verantwoordelijkheid van je ouders (en/of andere verzorgers) is je naar school te sturen. Eigenlijk loopt hun verantwoordelijkheid door tot je meerderjarig bent. De verantwoordelijkheid van de Surinaamse Overheid is, ervoor te zorgen dat er scholen zijn en andere opleidingsinstituten. De overheid zorgt voor een behoorlijk vakkenpakket, en ook voor onderwijsgevenden en leermiddelen op hun scholen en andere opleidingsinstituten. De verantwoordelijkheid van je ouders/verzorgers en de overheid ( en de onderwijsgevenden ) is zwaarwegend. Zij weten dat je geboren bent om te groeien naar volwassenheid. En het is hun plicht om te zorgen, dat je gereedschappen krijgt, waarmee je zelfstandig HET BESTAAN kunt gaan ontdekken, om zo ook je eigen bestaan op te bouwen. En precies hier begint je eigen verantwoordelijkheid. JIJ ZELF, en niets en niemand anders, dan jij bent VERANTWOORDELIJKHEID voor je levensgeluk. Je ouders en de overheid (met hun onderwijsgevenden) maken een venster voor je open (om iets te zien van HET BESTAAN), maar jij moet zelf, en helemaal alleen , door de deur naar buiten om te gaan BESTAAN. Te gaan SAMEN-LEVEN!
SAMENVATTEND: met Literatuur (romans, korte verhalen, gedichten enzovoort) ben je nooit alleen! Een bepaalde roman kan als een gids zijn voor je bij het inrichten van je eigen bestaan. Een bepaald gedicht (of een kort verhaal) kan je opbeuren bij tegenslag. Songteksten kunnen je aanmoedigen om waarachtig lief te hebben.
Want Literatuur breidt ongemerkt je kennis uit over HOE TE BESTAAN, en vergroot je woordenschat, en de mogelijkheden die je hebt om anderen GOED te verstaan, jezelf voor anderen uit te drukken en: om JEZELF (en Het Bestaan) TE BEGRIJPEN!
• Wat heeft literatuur te bieden? Vele soorten van TAAL. Geschreven TAAL. Een speciaal soort TEKSTEN. De Literatuur biedt ook Nieuwe en andere (vaak betere dan jezelf hebt bedacht) uitzichten op het echte leven: het SAMEN-LEVEN. Literatuur brengt je vooral naar ervaringen, gebeurtenissen, plaatsen, gevoelens, gedachten, dromen en naar tijdperken waar je nog niet bent gegaan en waar je misschien nooit zult komen. Op wereldschaal scheurt Literatuur het persoonlijke menselijke bestaan open, en MAAKT HET ZICHTBAAR voor IEDEREEN, die maar wil LEZEN . En wat je ziet (tijdens het lezen), zijn intieme ervaringen (gevoelens en gedachten, dromen enzovoort) van anderen. Van wildvreemden WERELDWIJD. En vaak lijken die ervaringen, gevoelens, gedachten en dromen, zo enorm op die van jou . Want Literatuur laat je ontdekken, ‘wat het is om mens te zijn onder de mensen'. En, dat er 1001 keuze-mogelijkheden zijn om ‘gelukkig te leven'. En dat er net zoveel manieren zijn om JE ZELF in het verderf te storten. Literatuur laat je ervaren dat ALLES MOGELIJK IS, zolang ‘absolute natuurwetten' worden erkend en het levensbelang van anderen en jezelf wordt gerespecteerd. Literatuur helpt je de WAARHEID te ontdekken over JEZELF : wie ben je, wat kan je, wat wil je van jezelf en van je leven maken!
SAMENVATTEND: Literatuur maakt, dat je beter en scherper kunt denken en daardoor meer keuzemogelijkheden ziet, dan anderen die niet lezen. Literatuur VERGROOT je overlevingskans (= de kans om niet ten onder te gaan aan armoede, verdriet, ziekte en andere soorten tegenslag). Literatuur helpt je, jouw eigen tekortkomingen te herkennen en te hanteren, zodat je jezelf, anderen en je leefomgeving niet beschadigt. Literatuur is HEILZAAM omdat zij je inzichten biedt, om je te ontwikkelen tot een Goed-Beter-Best Mede-Mens.
• Hoe kom je aan Goede Literatuur? Als je ouders/verzorgers daarvoor niet zelf kunnen zorgen, dan hopen zij, dat de school en je andere opleidingsinstituten, je in contact zullen brengen met goede boeken. Inderdaad is die ruimte er ook in het onderwijsprogramma. Maar hoe komen de docenten aan Goede Literatuur? Want, het is dan toch de bedoeling om je boeken en gedichten te laten lezen, die je omhoog-halen . Teksten waar je iets GOEDS van leert. Waardoor je groeit in je innerlijke menselijke vermogens: KARAKTERONTWIKKELING heet dat! Ga dus niet af, op makkelijke Literatuur. Op boeken die bij je naar binnen glijden, alsof je nog een papkind bent. Kies voor die boeken/gedichten enzovoort, die wat inspanning vragen van je! Boeken die je mogelijkheden oprekken, zoals dat gebeurt bij goede sportoefeningen (met je hart, je spieren en je uithoudingsvermogen). Neem geen genoegen met gedrukte teksten, die je niets te bieden hebben: geen goed taalgebruik, geen ruime woordenschat, geen kennis betreffende iets wat van belang is in/voor het samen-leven. Er wordt ontzettend veel en ontzettend goed geschreven. Er rouleren prachtige, meesterlijke boeken/gedichten enzovoort overal in de wereld. En al die literaire werken gaan over HOE TE BESTAAN ALS PERSOON/ INDIVIDU TUSSEN EN MET ANDERE PERSONEN/INDIVIDUEN onder bepaalde omstandigheden! Alle literatuur gaat over personen zoals jou en mij. Misschien zijn hun omstandigheden anders. Hun klimaat, hun landschap, hun taal, hun voeding, kleding en een heleboel uiterlijke dingen kunnen anders zijn, maar hun gezicht, hun handen en hun voeten zijn precies als die van iedereen. Natuurlijk is het vaak aangenamer, om vooral ook boeken/gedichten enzovoort te lezen, die zich afspelen in je eigen land, in je eigen district , in je eigen stad/dorp, in je eigen taal, in een familie die lijkt op je eigen familie ; Literatuur welke gaat over de ervaringen van een persoon , die vreselijk lijkt op jou . Daarom is het van belang, dat jouw eigen Surinaamse schrijvers/dichters, de ruimte krijgen om goede Literatuur te produceren. Dat zij Geschreven Teksten maken, waar jij als jongere Surinamer, jezelf in kunt ontdekken. Geschreven Teksten, die je helpen, om het beste uit jezelf te halen! Maar omdat Suriname, je geboorteland, maar een piepklein stuk van de totale aarde is, blijft het noodzakelijk, om ook Literatuur van andere auteurs/dichters dan die van je eigen land en volk/cultuur tot je te nemen. Je wordt weliswaar geboren als SURINAMER /SURINAAMSE: maar je bent bezig een burger te worden van HEEL DE AARDE. Een wereldburger word je! En hoe meer kennis over de wereld je tot je neemt, hoe vertrouwder deze aarde voor je wordt. In Openbare Bibliotheken, overal in het land en op schoolbibliotheken, horen boeken te staan, die je mag lenen; boeken die tot de BESTE horen van de wereldliteratuur en tot het BESTE van de Surinaamse literatuur. Het is de plicht van bibliothecarissen en onderwijsgevenden om zich daarvoor blijvend in te zetten! Er zouden bovendien, informatieve boekenprogramma's op radio en televisie moeten komen, die jou en anderen bij de stand van zaken houden, wat het aanbod van prachtige boeken (oude en nieuwe titels) betreft. Verschillende media zouden hiervoor ruimte/tijd moeten bieden. En liefhebbers van Literatuur zouden dergelijke programma's enthousiast kunnen vorm geven. MAAR ZOLANG dat soort zaken er niet zijn, zal JIJ ZELF moeten opletten wat ‘goede leesvoer' is . Want jij en alleen jij, bent VERANTWOORDELIJK voor WAT JE LEEST: niemand kan immers lezen voor je! LEZEN DOE JE ZELF!
SAMENVATTEND: HET LEZEN VAN GOEDE BOEKEN/GEDICHTEN enzovoort, is minstens zo HEILZAAM als het beoefenen van een bepaalde sport. En net als bij SPORTEN vraagt LEZEN een bepaalde INSPANNING van je. Denk maar zelf na over hoe je, elk schooljaar, aan minstens 2 echt goede boeken komt, om werkelijk aandachtig van kaft tot kaft te lezen! Maak er een goede gewoonte van, om mooie/goede Geschreven Teksten, REGELMATIG tot je te nemen. Ontwikkel jezelf, tot een persoon/individu met rijke gedachten, met een krachtig voorstellingsvermogen, een doeltreffend taalgebruik en met een gezonde belangstelling voor HET BESTAAN. En ervaar dan hoe OVERLEVEN geen vreeswekkende STRIJD OM HET BESTAAN hoeft te zijn, maar hoe OVERLEVEN een FEEST VAN BESTAAN is, MET HEERLIJKE MOGELIJKHEDEN voor ieder individu!
Ik wens ieder van jullie, jonge Surinaamse studenten, onderweg naar ‘wat je wilt worden en wilt zijn', veel levenslust toe met vooral veel Goede Literatuur! Maak Goede Boeken ook tot je Beste Vrienden. En heb zo meteen een plezierige en leerrijke workshop met elkaar en je docenten. AHR
Deze korte inleiding van de auteur Astrid H. Roemer was het openingsprogramma-onderdeel van een schooldaglange ‘Leesworkshop met leerlingen en leerkrachten van mulo-scholen' georganiseerd door de Surinaamse Vereniging van Neerlandici onder voorzitterschap van mevrouw drs. S. S. Sitaldin.
Astrid H. Roemer