Moed
Mijn moeder werd in Duitsland geboren, maar desalniettemin stond ze in de tweede wereldoorlog helemaal aan de kant van haar nieuwe vaderland, dat van haar Hollandse man, mijn vader. Dat een Duitse soldaat haar fiets afpakte, dat was pas laf!
Sinds ik als peutertje een Canadese soldaat een bekertje water aanreikte in mei 1945, was ik er een hele tijd van overtuigd dat alle soldaten helden waren, alle soldaten die aan onze kant stonden, welteverstaan. Ze verlieten, soms verplicht, soms uit vrije wil, hun huis, hun stad, hun land om de slechte vijand die alles wilde afpakken, te bevechten, moedige, vaak heel jonge mannen die nog maar net moeders rokken en pappot waren ontgroeid.
Mijn vader was ook een held. Weliswaar vocht hij niet tegen de vijand, maar hij luisterde in de oorlog wel naar Radio Oranje, wat streng verboden was, droeg stiekem een oranje strikje op de jaardag van de koningin en hij had een schuilplaats tussen het plafond van de slaapkamer en de zolder. Pas tientallen jaren later bleek, dat zijn drukkerij de Jodenwetten voor de collaborateurs had gedrukt, waarmee veel Joodse medeburgers legitiem uit Nederland werden verwijderd. De meesten kwamen om in Duitse concentratiekampen. Hij had toch een groot gezin te onderhouden en moest een bedrijf met veel werknemers draaiende houden? Wat, als hij had geweigerd?Al in mijn tienertijd begon ik na te denken over die zogenaamde moed, dat heldendom, vooral toen ik me bewust werd van de oorzaak van veel oorlogen en verzetsbewegingen en al de belangen die daarbij spelen. Moedig, laf, gedurfd, dapper, angstig, stoer, heldhaftig, het zijn de bijvoeglijke naamwoorden die opduiken in de strijd. Waren dienstweigeraars laffe angsthazen of juist moedig, als ze principieel weigerden hun dienstplicht te vervullen omdat ze niet wilden leren doden? Werd mijn achterneef terecht als een held het dorp binnengehaald, nadat hij het land had gediend in de koloniale strijd tegen de Indonesische verzetsstrijders? Was het African National Congress een organisatie van landverraders, toen het de wapens opnam tegen het apartheidsregime in Zuid-Afrika en Nelson Mandela voor jaren op Robbeneiland gevangen werd gezet? Was het dapper om de eerste atoombom te gooien op de Japanse stad Hirosjima , en, om dicht bij huis te blijven: was het moedig om zwangere vrouwen, kinderen en bejaarden te vermoorden in Moiwana?
Heel Suriname is in afwachting van het 8-december-proces. Daar moet de waarheid aan het licht komen, zodat voor eens en altijd duidelijk wordt, wat zich toen heeft voorgedaan in Fort Zeelandia . Was het heldhaftig om vijftien ongewapende, weerloze mannen overhoop te schieten? Welke belangen speelden er: Van zelfbehoud, machtswellust, angst voor gezichtsverlies, zelfverrijking, tot herstel van de rechtsstaat, democratie, algemeen belang? Is het moedig om te liegen, als de bewijzen zich opstapelen? Of is dat juist laf? Is het flink/slim van advocaten om zoveel mogelijk moeite te doen vormfouten te vinden in de aanklacht, als de bewijzen voor moord, respectievelijk doodslag overduidelijk zijn?
Wat ik nou echt moedig zou vinden: als degenen die erbij waren, ons precies zouden vertellen, hoe, door wie en vooral waarom o.a. de lievelingsoom van mijn kinderen de dood vond. En dat zij na die bekentenis werkelijk spijt betuigen aan de nabestaanden, de vrienden, de collega's, de hele Surinaamse samenleving. Dan pas kunnen we gaan denken aan vergeving, verzoening, amnestie.Maar daar is moed voor nodig! En eerlijk gezegd, het zou me 100% meevallen als deze “heldhaftige” militairen die moed hadden!
Christine Werners-Samsom