Hilde wilde… Verlichting
De eerste week van november stond geheel in het teken van verlichting. Een mooi woord met vele betekenissen. Licht in dit geval als tegenovergestelde van donker, en niet van zwaar. Alhoewel!
Laten we met de eerste betekenis beginnen. De reden voor de aandacht voor licht was vooral de viering van het lichtjesfeest Divali door de Hindoestanen in ons land. Hier scheen dit jaar extra aandacht aan te zijn besteed; veel optochten maar ook de reuzendivali die de gehele week op het Onafhankelijkheidsplein heeft gebrand in de avonduren. Iedereen mocht er een schepje ghee-olie bovenop doen, zodat het licht niet uit zou gaan. Licht betekent in dit verband vooral de overwinning van het goede op het kwade. De traditie is op Trinidad en ook in Guyana wat overschaduwd door het oorverdovende geluid van afgeschoten vuurwerk, en ook in Suriname is vrijdagavond het vuurwerkseizoen ingeluid (of moet ik het ingeknald noemen?). De reflectie op het innerlijke maakt ook hier steeds meer plaats voor uiterlijk vertoon.
Waarom is verlichting zo belangrijk? De Maya's in Mexico staken vroeger de harten van jonge mensen uit om het bloed te offeren aan de zonnegod, zodat die zich de volgende dag toch maar weer zou laten zien. Binnen alle culturen over de gehele wereld speelt de zon een bijzonder belangrijke rol: de levensgever. Bij de Egyptenaren, bij de Grieken; de zonnegoden liepen voorop. We voelen het zelf. In Nederland komt de winter er weer aan, mensen zijn veel minder blij omdat ze de zon niet op hun lijf voelen. Veel tropenkinderen pakken wanhopig het vliegtuig om even op te warmen van de kou.
Licht is voeding, ook op geestelijk vlak. De werkelijke leesduivels onder ons hebben allemaal in hun kindertijd met de zaklantaarn onder hun laken liggen lezen. Op straffe van een boze moeder die waarschuwde (tevergeefs) dat je de volgende morgen te laat op school zou komen. In het donker kun je niet lezen. Dat de techniek ook daar een mouw aan past bleek deze week ook bij de opening van de nieuwe bibliotheek en het informatiecentrum van de Nationale Stichting Blindenzorg Suriname. Voor blinden of visueel beperkten lijkt het altijd donker, maar zij kunnen, dank zij het brailleschrift en de inzet van computers toch kennis vergaren. Want dat is verlichting ook: weten.
Na de Middeleeuwen, waarin alles door de kerk (dus God) bepaald werd, de kunst anoniem was en slechts voorbehouden aan de hoogste klassen, kwam de ‘Verlichting'. De uitvinding van de boekdrukkunst was daar zeker debet aan. Rond 1700 verschenen de eerste kranten en werd er steeds meer aandacht aan scholing van het volk besteed. Iedereen kon nadenken en leren, om zo een verlichte geest te verkrijgen. De Verlichting is mijn favoriete periode in de geschiedenis. Wat de literatuur betreft kwamen er allerlei nieuwe technieken om de psyche van de mens van verschillende kanten te kunnen beschrijven. De filosofen uit die tijd zetten de mensen tot denken aan; volg niet meer klakkeloos wat de kerk je voorpreekt en –schrijft. Dit had verregaande gevolgen voor de gehele wereld: vooral de revoluties in Amerika en Frankrijk zouden voortaan het wereldbeeld op politiek vlak bepalen: vrijheid, gelijkheid en broederschap waren de veelzeggende leuzen. Dat je deze leuzen onderschrijft, betekent dat je de medemens met respect behandelt, en dat heeft grote invloed op de maatschappij. Licht is dus onontbeerlijk, niet voor een dag of een week, maar voor het leven. Lezen is daarin heel belangrijk, want lezen is weten en steeds meer leren om kennis op waarde te beoordelen. Want niet alles wat geschreven staat is waar. Kritisch, ‘Verlicht' denken leert je dat.
Hilde Neus